Ίσως αυτές τις μέρες νιώθεις ότι δεν προλαβαίνεις. Ότι το σώμα σου είναι σφιγμένο, ο ύπνος δεν σε ξεκουράζει και το μυαλό σου τρέχει πιο γρήγορα από σένα.
Και ίσως το λες απλά «άγχος». Στα ελληνικά, άλλωστε, συνήθως χρησιμοποιούμε αυτή τη λέξη για όλα.
Κι όμως, το στρες και το άγχος δεν είναι το ίδιο πράγμα. Μοιάζουν πολύ, μοιράζονται σχεδόν τα ίδια συμπτώματα, αλλά έχουν διαφορετική ρίζα. Και όταν μάθεις να τα ξεχωρίζεις, ξέρεις και τι να κάνεις για να φροντίσεις τον εαυτό σου.
Με λίγα λόγια: Το στρες είναι η αντίδρασή σου σε μια εξωτερική πίεση και συνήθως υποχωρεί όταν η πίεση φύγει. Το άγχος είναι μια επίμονη, υπερβολική ανησυχία που συνεχίζει ακόμα και χωρίς συγκεκριμένη αιτία. Τα συμπτώματα μοιάζουν (ένταση, κούραση, αϋπνία, ευερεθιστότητα), η ρίζα όμως διαφέρει.
Ίδια συμπτώματα, διαφορετική ρίζα
Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (APA), το στρες και το άγχος μπορεί να φέρουν στο σώμα και στο μυαλό τα ίδια σημάδια:
- Ευερεθιστότητα και θυμό
- Κούραση που δεν φεύγει
- Μυϊκή ένταση ή πόνους
- Προβλήματα στο στομάχι και στην πέψη
- Αϋπνία ή ανήσυχο ύπνο
- Δυσκολία στη συγκέντρωση
Γι’ αυτό τα μπερδεύουμε τόσο εύκολα. Η διαφορά δεν φαίνεται τόσο στο τι νιώθεις, αλλά στο από πού έρχεται.
Τι είναι το στρες
Το στρες είναι η αντίδρασή σου σε κάτι που συμβαίνει έξω από σένα. Υπάρχει ένα συγκεκριμένο «γιατί».
- Βραχυπρόθεσμο στρες: μια προθεσμία στη δουλειά, ένας καβγάς με κάποιον που αγαπάς, μια εξέταση.
- Μακροχρόνιο στρες: η ανεργία, οι διακρίσεις που βιώνεις, μια χρόνια ασθένεια, οι οικονομικές δυσκολίες.
Το στρες έχει ημερομηνία και διεύθυνση. Όταν η πίεση φύγει ή αλλάξει, συνήθως χαλαρώνει κι αυτό.
Τι είναι το άγχος
Το άγχος είναι μια επίμονη, υπερβολική ανησυχία που συνεχίζει ακόμα κι όταν δεν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο που σε πιέζει.
Η προθεσμία πέρασε, ο καβγάς λύθηκε, κι όμως μέσα σου κάτι μένει σε επιφυλακή. Σαν ένας εσωτερικός συναγερμός που χτυπάει χωρίς να υπάρχει φωτιά. Το άγχος δεν έχει πάντα διεύθυνση. Πηγαίνει από το ένα θέμα στο άλλο και βρίσκει πάντα κάτι να ανησυχήσει.
Η διαφορά με μια ματιά
| Στρες | Άγχος | |
|---|---|---|
| Από πού έρχεται | Από κάτι εξωτερικό | Από μέσα, ακόμα και χωρίς αφορμή |
| Πόσο κρατάει | Όσο κρατάει η πίεση | Επιμένει για εβδομάδες ή μήνες |
| Πού εστιάζει | Σε μια συγκεκριμένη κατάσταση | Σε μια γενική αίσθηση ότι «κάτι θα πάει στραβά» |
Μια ερώτηση που σε βοηθά να τα ξεχωρίσεις
Την επόμενη φορά που θα νιώσεις αυτή την ένταση, σταμάτα για λίγο και ρώτα τον εαυτό σου:
«Αν αύριο έφευγε αυτό που με πιέζει, θα ηρεμούσα;»
Αν η απάντηση είναι «ναι», μάλλον μιλάμε για στρες. Η ένταση έχει αιτία και θα υποχωρήσει μαζί της.
Αν η απάντηση είναι «όχι, θα έβρισκα κάτι άλλο να με ανησυχεί», ίσως αυτό που ζεις είναι άγχος. Και αξίζει να το προσέξεις με περισσότερη τρυφερότητα.
Βοηθά επίσης να ακούσεις το σώμα σου. Πού το νιώθεις; Στο στήθος, στο στομάχι, στους ώμους; Το σώμα συχνά καταλαβαίνει πριν από το μυαλό. Όταν μάθεις να διαβάζεις τα σημάδια του, μπορείς να πεις με σιγουριά «αυτό που ζω τώρα έχει όνομα». Και αυτό από μόνο του φέρνει ανακούφιση.
Τι σε βοηθά όταν είναι ήπιο
Για το ήπιο στρες και το ήπιο άγχος, η APA προτείνει παρόμοιους τρόπους φροντίδας:
- Κίνηση τακτικά, όποια σου ταιριάζει: περπάτημα, χορός, γυμναστική.
- Διατροφή ισορροπημένη και ποικίλη.
- Ύπνος με σταθερή ρουτίνα.
Και κάτι ακόμα από τη δική μου εμπειρία στη θεραπεία: ονόμασε αυτό που νιώθεις. Γράψε το σε ένα χαρτί, πες το σε έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι, ή απλώς πες το στον εαυτό σου. Ό,τι ονομάζεται, παύει να είναι τόσο τρομακτικό.
Πότε να ζητήσεις βοήθεια
Αξίζει να μιλήσεις με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας όταν:
- το στρες ή το άγχος δεν βελτιώνεται με όσα δοκιμάζεις μόνος ή μόνη σου,
- επηρεάζει τη διάθεσή σου και την καθημερινότητά σου: τη δουλειά, τις σχέσεις, τον ύπνο, όσα αγαπάς.
Όταν το άγχος κρατάει μήνες και δυσκολεύει σοβαρά τη ζωή σου, μπορεί να πρόκειται για αγχώδη διαταραχή. Η APA αναφέρει τις πιο συχνές: τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή (έντονη ανησυχία που δύσκολα ελέγχεται, τις περισσότερες μέρες, για τουλάχιστον έξι μήνες), τη διαταραχή πανικού, τις φοβίες και το κοινωνικό άγχος. Σύμφωνα με στοιχεία του Αμερικανικού Εθνικού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας, περίπου 3 στους 10 ανθρώπους στις ΗΠΑ θα βιώσουν κάποια αγχώδη διαταραχή στη ζωή τους.
Το σημαντικό είναι ότι αντιμετωπίζεται. Η ψυχοθεραπεία σε βοηθά να καταλάβεις τι ζεις, να βρεις από πού ξεκινά και να αποκτήσεις εργαλεία που σε στηρίζουν. Δεν χρειάζεται να το κουβαλάς μόνος ή μόνη σου.
Γνώθι σαυτόν: το πρώτο βήμα
Για να ξεχωρίσεις το στρες από το άγχος, χρειάζεται κάτι πιο βαθύ από έναν πίνακα με συμπτώματα. Χρειάζεται να γνωρίσεις τον εαυτό σου: τι σε φοβίζει, τι σε κάνει να νιώθεις ανεπαρκής, τι κουβαλάς από παλιά και τι ανήκει στο σήμερα.
Αυτό ακριβώς είναι το ταξίδι στο βιβλίο μου, «Η Επτασφράγιστη Βιβλιοθήκη» (Εκδόσεις Διόπτρα). Στην αλληγορική του ιστορία, ένα βιβλίο, με την καθοδήγηση του Βιβλιοθηκάριου, προσπαθεί να ξεπεράσει την ανασφάλεια, την αίσθηση αναξιότητας και τον φόβο, για να ανακαλύψει την αξία και τη δύναμη που κρύβει μέσα του.
Μέσα από την ιστορία και τα εργαλεία ψυχοθεραπείας που περιέχει, μαθαίνεις να «διαβάζεις» τις δικές σου σελίδες. Να αναγνωρίζεις τι νιώθεις, να το ξεχωρίζεις και να βρίσκεις τον δρόμο προς το να νιώσεις ασφαλής και επαρκής.
Κι αν νιώθεις ότι θέλεις να το δουλέψεις πιο προσωπικά, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου για μια συνεδρία.
Συχνές ερωτήσεις για το στρες και το άγχος
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε στρες και άγχος;
Το στρες είναι αντίδραση σε μια εξωτερική αιτία, όπως μια προθεσμία ή μια σύγκρουση, και συνήθως υποχωρεί όταν η αιτία φύγει. Το άγχος είναι επίμονη, υπερβολική ανησυχία που συνεχίζει ακόμα κι όταν δεν υπάρχει συγκεκριμένη αιτία.
Έχουν το στρες και το άγχος ίδια συμπτώματα;
Ναι, μοιάζουν πολύ. Και τα δύο μπορεί να φέρουν ευερεθιστότητα, κούραση, μυϊκή ένταση, προβλήματα στην πέψη, αϋπνία και δυσκολία συγκέντρωσης. Η διαφορά βρίσκεται στο από πού έρχονται και στο πόσο κρατάνε.
Πώς καταλαβαίνω αν έχω στρες ή άγχος;
Ρώτα τον εαυτό σου: «Αν αύριο έφευγε αυτό που με πιέζει, θα ηρεμούσα;». Αν ναι, μάλλον πρόκειται για στρες. Αν θα έβρισκες κάτι άλλο να σε ανησυχεί, ίσως πρόκειται για άγχος. Βοηθά επίσης να παρατηρείς πού το νιώθεις στο σώμα σου και πόσο καιρό διαρκεί.
Τι βοηθά στο ήπιο στρες και άγχος;
Η τακτική κίνηση, η ισορροπημένη διατροφή και ο σταθερός ύπνος βοηθούν και στα δύο. Βοηθά επίσης να ονομάζεις αυτό που νιώθεις, γράφοντάς το ή μιλώντας γι’ αυτό σε κάποιον που εμπιστεύεσαι.
Πότε χρειάζεται να μιλήσω με ψυχοθεραπευτή;
Όταν το στρες ή το άγχος δεν βελτιώνεται με όσα δοκιμάζεις, ή όταν επηρεάζει τη διάθεση και την καθημερινότητά σου: τη δουλειά, τις σχέσεις, τον ύπνο. Αν το άγχος κρατάει μήνες, μπορεί να πρόκειται για αγχώδη διαταραχή, η οποία αντιμετωπίζεται με ψυχοθεραπεία.
Για τον συγγραφέα: Ο Άγγελος Λεβέντης είναι Ψυχοθεραπευτής – Ψυχοδραματιστής, Κλινικός Κοινωνικός Λειτουργός (M.Ed.) και NARM™ Certified Practitioner, με εξειδίκευση στο Σύνθετο Ψυχικό Τραύμα. Είναι επιστημονικά υπεύθυνος του Zen Therapy Center στην Αθήνα και συγγραφέας του βιβλίου «Η Επτασφράγιστη Βιβλιοθήκη».
Πηγή: American Psychological Association, «What’s the difference between stress and anxiety?» (2019, τελευταία ενημέρωση 2022). Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά τη διάγνωση ή τη θεραπεία από επαγγελματία ψυχικής υγείας.
